DIN ASOSLARI



SHI`ALARDA USUL DIN

1. Tavhid (Allohning yagonaligi)

2. Nubuvvat (Payg`ambarlarga imon)

3. Adolat ilohi (Alloh adolatli zotdir)

4. Imomat (Ummatga yetakchilik qilish ilohiy mansabdir)

5. Maod (qiyomat va qayta tirilish)

Shia mazhabida yuqorida sanab o`tilgan usullar e`tiqodning negizini tashkil etadi. Boshqa islomiy mazhablarining usul dinidan farqli shia aqoidida Adolat ilohiy va Imomat ham usullardan biri hisoblanadi.

Adl ilohiy haqida islomiy mazhablar orasida ixtilof mavjuddir. “Ashoiriya” , “Mo`tazila” va Shia mazhablari adl ilohiyga nisbatan bo`lgan etiqodlariga ko`ra ikki yo`nalishdadirlar. Adolat ilohiyga etiqod qiluvchi guruh (shia va mo`tazila) “adliyya” nomini olgan. Bunga etiqod qilmagan guruh esa “ashoira” nomini olgan. Shuni ta`kidlab o`tish kerakki, Ashoira ham Allohning adolatiga etiqod qiladi. Lekin gap shundaki, ular bu natijaga aqlan emas, balki Qur`on oyatlariga asoslanib aytadilar. Lekin adliyyalar esa, Allohning adolatini aqlga suyanib kashf etganlar. Boshqa so`z bilan insonning aqli Allohning adolatini tushunib yetishga qodir.

“Adolat” so`zi arabchadan olingan bo`lib, tenglik, barobarlik deganidir. Istilohan esa zulm qilmaslik ma`nosini bildiradi.

Alloh Taoloning hamma sifatlari (albatta sifati subutiya nazarda tutilgan) Xudovandning adolatidan kelib chiqqandir. Masalan, Razzoq (rizqlantiruvchi) sifatini olib qarasak, maxluqni yaratgan Xoliq rizqini ham yetkazadi va bu Uning adolatining taqozosidir. Yoki amali solihning ajri va gunohlarning azobi , bular ham Allohning adliga muvofiqdir. Xullas, Allohning har bir tadbiri uning ayni adolatidir. Shuning uchun adolat ilohiy dinda usul qilib olingan. Bundan tashqari adolatning usul qilib olinishi odamlarning o`zaro bo`ladigan aloqalarida ta`sir qiluvchi omil bo`lib qoladi.



1 next